روش های قالیشویی و کهنه کردن فرش

در این مقاله به بررسی روش های قالیشویی و کهنه کردن فرش می پردازیم و با روش هایی آشنا می شویم که در گذشته و در برخی فرآیندهای آماده سازی فرش های دستباف برای بازارهای خاص مورد استفاده قرار می گرفته اند.

شاید در نگاه اول این سوال مطرح شود که چرا باید کسی به دنبال کهنه کردن فرش باشد؟ فرشی که نو و سالم است، چه دلیلی برای کهنه شدن دارد؟

پاسخ این موضوع را می توان در بازار فرش دستباف و به ویژه بازار صادرات جستجو کرد. برخی خریداران در خارج از ایران به فرش هایی با ظاهر قدیمی، آنتیک و اصطلاحا کهنه علاقه دارند. به همین دلیل در صنعت فرش، فرآیندهایی مانند کهنه شویی و صادرات شویی برای ایجاد ظاهر و رنگ و لعاب قدیمی در برخی فرش ها مورد استفاده قرار گرفته است. که این خدمات توسط یک قالیشویی معتبر انجام می شود.

البته کهنه کردن فرش به معنای آسیب زدن عمدی به آن نیست. این فرآیند باید با شناخت کافی از نوع فرش، رنگرزی، الیاف، بافت و شرایط آن انجام شود. تمام فرش ها قابلیت کهنه سازی ندارند و اجرای روش نامناسب می تواند باعث آسیب جدی به بافت یا رنگ فرش شود.

چرا بعضی فرش ها را کهنه می کنند؟

فرش های دستباف جدید معمولا دارای رنگ هایی شفاف، زنده و گاهی بسیار پررنگ هستند. در برخی بازارها، این ظاهر چندان مورد استقبال نیست و خریدار به دنبال فرشی است که ظاهر آن یادآور فرش های قدیمی و آنتیک باشد.

در فرآیند کهنه سازی، هدف معمولا کاهش شدت و تندی رنگ ها و ایجاد ظاهری طبیعی تر و قدیمی تر است. نتیجه نهایی باید به گونه ای باشد که فرش حالت مصنوعی پیدا نکند.

به همین دلیل، کهنه کردن فرش یک کار تخصصی است و بهتر است توسط افراد باتجربه در زمینه فرش دستباف انجام شود.

روش های قالیشویی و کهنه کردن فرش

روش های مختلفی برای ایجاد ظاهر کهنه در فرش وجود داشته است. برخی از این روش ها سنتی هستند و بعضی دیگر با استفاده از فرآیندهای تخصصی تر انجام می شوند.

در ادامه با چند روش قدیمی و شناخته شده آشنا می شویم.

کهنه کردن فرش با خاکستر

یکی از روش های قدیمی برای ایجاد ظاهر کهنه در فرش، استفاده از خاکستر است.

در این روش، چوب سوزانده شده و خاکستر حاصل آماده می شود. سپس خاکستر با آب ترکیب شده و روی فرش مورد استفاده قرار می گیرد. ترکیب ایجاد شده می تواند در میان الیاف نفوذ کرده و به کاهش جلوه رنگ های تند فرش کمک کند.

البته استفاده از این روش بدون شناخت کافی می تواند به فرش آسیب برساند و به همین دلیل انجام آن باید تحت نظر فرد متخصص صورت گیرد.

کهنه کردن فرش با خاک رس

خاک رس نیز از موادی بوده که در برخی روش های سنتی برای کهنه کردن فرش مورد استفاده قرار می گرفته است.

خاک رس با مقدار مشخصی آب ترکیب شده و به شکل گل درمی آید. سپس این ترکیب روی سطح فرش قرار می گیرد. پس از گذشت مدت زمان مشخص، گل از روی فرش جدا شده و فرش شستشو می شود.

مدت زمان باقی ماندن خاک روی فرش و نحوه اجرای این فرآیند باید با توجه به نوع فرش و میزان تغییر رنگ مورد نظر تعیین شود.

کهنه کردن فرش با کاهگل

کاهگل یکی دیگر از روش های سنتی است که در گذشته برای ایجاد ظاهر قدیمی در برخی فرش ها استفاده می شده است.

در این روش، کاهگل به شکل ملات آماده شده و روی فرش قرار می گیرد تا خشک شود. پس از گذشت زمان، مواد از روی فرش جدا شده و فرش شسته می شود.

به دلیل احتمال آسیب به الیاف و رنگ فرش، استفاده از چنین روش هایی بدون دانش و تجربه کافی توصیه نمی شود.

 

کهنه کردن فرش با نور خورشید

قرار گرفتن فرش در معرض نور خورشید یکی از روش هایی است که می تواند به مرور زمان باعث تغییر شدت رنگ آن شود.

در فرآیند سنتی کهنه سازی، تابش کنترل شده نور خورشید می تواند باعث شود رنگ های فرش به تدریج از شدت اولیه خود فاصله بگیرند و ظاهر قدیمی تری پیدا کنند.

با این حال، قرار گرفتن طولانی مدت فرش در برابر نور شدید و مستقیم خورشید می تواند نتیجه نامطلوبی داشته باشد. تابش شدید ممکن است به الیاف آسیب بزند و باعث تغییر نامتناسب رنگ یا زرد شدن برخی قسمت ها شود.

بنابراین کنترل مدت زمان و شدت تابش اهمیت زیادی دارد.

روش های قالیشویی و کهنه کردن فرش

کهنه کردن فرش با پوست انار و گردو

پوست انار و پوست گردو نیز به دلیل داشتن ترکیبات رنگی، در برخی روش های سنتی مرتبط با تغییر رنگ فرش مورد استفاده قرار گرفته اند.

در این روش، پوست انار یا گردو برای مدتی در آب قرار می گیرد تا ترکیبات رنگی آن وارد آب شود. سپس محلول به دست آمده با آب ترکیب شده و به شکل کنترل شده روی فرش مورد استفاده قرار می گیرد.

مدت زمان باقی ماندن این محلول روی فرش به عوامل مختلفی از جمله نوع فرش، رنگ های موجود و میزان تغییر مورد نظر بستگی دارد.

این مواد می توانند باعث شوند رنگ فرش به سمت طیف های گرم تر و کرم متمایل شود.

آیا همه فرش ها قابلیت کهنه شدن دارند؟

خیر. یکی از مهم ترین نکات در فرآیند کهنه سازی این است که هر فرشی برای این کار مناسب نیست.

نوع نخ، جنس الیاف، نوع رنگرزی، قدمت فرش، تراکم بافت و وضعیت کلی آن می تواند تعیین کند که آیا امکان انجام چنین فرآیندی وجود دارد یا خیر.

به ویژه در فرش های دستباف ارزشمند، اجرای روش اشتباه می تواند باعث تغییر غیرقابل برگشت رنگ یا آسیب به بافت شود. به همین دلیل پیش از هر اقدامی باید فرش توسط فرد متخصص بررسی شود.

تفاوت کهنه کردن فرش با شستشوی معمولی

شستشوی معمولی با هدف از بین بردن آلودگی، گرد و غبار و لکه ها انجام می شود و هدف آن حفظ ظاهر و کیفیت فرش است.

اما در فرآیند کهنه سازی، هدف ایجاد تغییر کنترل شده در ظاهر و شدت رنگ فرش است. به همین دلیل این دو فرآیند از نظر هدف و روش اجرا با یکدیگر تفاوت دارند.

در قالیشویی حرفه ای، ابتدا وضعیت فرش بررسی می شود و سپس بر اساس نیاز آن، روش مناسب شستشو یا خدمات تخصصی تعیین خواهد شد.

کهنه شویی فرش برای صادرات

یکی از دلایل شکل گیری روش های کهنه سازی، تقاضای برخی بازارهای خارجی برای فرش هایی با ظاهر قدیمی و آنتیک بوده است.

در فرآیند موسوم به صادرات شویی، تلاش می شود ظاهر فرش برای بازار هدف مناسب تر شود. کاهش شدت رنگ ها و ایجاد جلوه ای قدیمی تر از جمله تغییراتی است که ممکن است در این فرآیند مورد توجه قرار گیرد.

البته کهنه شویی یک فرآیند تخصصی است و باید با توجه به ویژگی های هر فرش انجام شود. اجرای غیراصولی آن می تواند ارزش فرش را کاهش دهد.

اهمیت تخصص در کهنه کردن فرش

فرش دستباف یک محصول ساده و یکسان نیست. حتی دو فرش با ظاهر مشابه نیز ممکن است از نظر نوع نخ، رنگرزی و ساختار بافت تفاوت زیادی داشته باشند.

به همین دلیل استفاده از یک روش ثابت برای تمام فرش ها کار درستی نیست. استادکار باید ابتدا فرش را بررسی کند و سپس بر اساس شرایط آن درباره امکان کهنه سازی و روش مناسب تصمیم بگیرد.

در صورتی که فرش نیاز به خدمات دیگری مانند شستشو، لکه برداری، رفو و ترمیم داشته باشد، این موارد نیز باید پیش از اجرای فرآیند کهنه سازی بررسی شوند.

جمع بندی

روش های قالیشویی و کهنه کردن فرش طیف مختلفی از فرآیندهای سنتی و تخصصی را شامل می شود. روش هایی مانند استفاده از خاکستر، خاک رس، کاهگل، نور خورشید و ترکیبات گیاهی مانند پوست انار و گردو، از جمله روش هایی هستند که در فرآیندهای سنتی تغییر ظاهر فرش مورد استفاده قرار گرفته اند.

با این حال، کهنه کردن فرش کاری نیست که بتوان آن را بدون شناخت کافی انجام داد. نوع فرش، جنس الیاف، رنگرزی، قدمت و ارزش آن باید پیش از هر اقدامی بررسی شود.

اگر فرش دستباف یا ارزشمندی دارید که نیاز به شستشو، لکه برداری، رفو و ترمیم یا بررسی تخصصی دارد، بهتر است پیش از استفاده از روش های سنتی، با یک متخصص فرش مشورت کنید. قالیشویی ادیب نیز در زمینه شستشوی فرش، اعلاشویی، رفو و ترمیم فرش و خدمات تخصصی مرتبط با فرش آماده ارائه خدمات است.